همچنان که از جشن «پوریم» به «پسح» می رسیم، می خواهم قصه ای متفاوت از پوریم برایتان بگویم.

اسمش را بگذاریم «استر». به جای این که در کاخ پارس اسیر شده باشد، در تله یک ازدواج اسیر شده زیرا شوهرش اجازه «گت»، یعنی اجازه طلاق، که طبق قوانین یهودی، تنها شوهر می تواند عطا کند، را به او نمی دهد. این استر، زنی فرانسوی با پنج فرزند، چهار سال صبر کرد تا خود را از دست شوهر بدقلق خویش، که او را «آگونا»، یا «زن پابند» کرده بود، خلاص کند. بدون شوهر و یارانه فرزند که با آن هزینه های خانواده را تامین کند،‌ به نهاد خاخامی اسرائيل مراجعه کرد تا این بی عدالتی را جبران کنند. پس از آن که حقوق قانونی وی، حمایت مالی و قیمومیت به وی داده شد، شوهر راضی شد که در دادگاه به او گت عطا کند، پروسه ای که می تواند به دلبخواه شوهر، در هر لحظه ای از این روند، تغییر کند. در این پرونده، قاضی های دادگاه از صدور حکم طلاق خودداری کردند، بدون هیچ اشاره ای به دلایل منطقی و یا سابقه «هالاخیک» زیرا «راش خادش» (روز اول ماه عبری) بود.

چرا؟ بددلی. سوء استفاده از قدرت. ذات ضدبشری. تنها پس از سیل اعتراض های شدید عمومی بود که ما توانستیم دادگاه را قانع کنیم حکم طلاق را بپذیرد. این تنها یکی از داستان های هولناکی است که من در جلسات کمیته در خصوص مقام زن و برابری جنسیتی، که برای بزرگداشت روز جهانی آگونا، که هر ساله در روزه استر برگزار می شود، شنیده ام. در جلسه، وکیل یکی از زنان پابند توضیح داد که چگونه سال ها برای گرفتن حق طلاق از سوی شوهر تلاش کرده اند، و وقتی که آن را به دست آورده اند، در نهایت محکمه خاخامی در تل آویو آن را رد کرده است، و گفته اند از ساعت ۲ بعد از ظهر به بعد، دادگاه حکم طلاق صادر نمی کند.

یکی از زنان پابند سابق نیز حرف زد، و تعریف کرد که چگونه یازده سال برای گرفتن اجازه طلاق از شوهرش، صبر کرده است، از سوی قاضی های محکمه خاخامی که چهار و نیم سال او را سر دوانده اند تا اطلاع بدهند شوهرش اجازه طلاق را داده است، مورد تمسخر قرار گرفته. نماینده کنست راشل آزاریا (کولانو)، همکار من و مدیر پیشین «مائوی ساتوم»، سازمان حمایت از زنان پابند، از پرونده پدری گفت که به دخترش تجاوز می کرده و همچنان دادگاه حاضر نبوده از حق قانونی خود برای تحریم کامل مالی، زندان، و یا فشار افکار عمومی برای گرفتن اجازه طلاق مادر استفاده کند.

یکی از نمونه های گویای بی توجهی دولت اسرائيل به این مساله، آن است که با وجود دریافت درخواست های بیشمار، وزارت امور مذهبی حاضر نشد نماینده ای به جلسات ویژه این کمیته بفرستد. در عوض، به خاخام شیمون یاکوبی، رئیس محاکم خاخامی، حق نمایندگی محاکم خاخامی و وزارتخانه هر دو داده شده بود. خاخام یاکوبی که از شمار غالب پرونده هایی در این جلسات مطرح شده بود خبر نداشت، تقصیر تمام این اتفاقات را به دوش بار سنگین مسؤولیت های نهاد خاخامی و نیز مشکل تامل برانگیز «کمبود بودجه» انداخت.

من هنوز نفهمیده ام که چگونه ممکن است بار سنگین مشغولیت ها و کمبود بودجه می تواند دلیلی موجه برای اهانت و تمسخر قربانی ها، بی عملی مطلق، و بی احترامی کامل به حرمت این زنان باشد.

اما نگرانی به خود راه ندهید، خاخام یاکوبی رسیدگی خواهد کرد.

اما جدیت این مشکل، با توجه به شمار تقریبی زنان پابند درون اسرائيل که حدود ده هزارتا تخمین زده شده، ایجاب می کند اقدامی قاطع در تنظیم راه حل مبتنی بر هلاخیک موثر و به‌روز در نظر گرفته شود. بر خلاف نظر خاخام یاکوبی، که می گوید امکان هیچ راه حل هلاخیک ابداعی با وجود نهاد خاخامی فعلی نیست، من می گویم، همانطور که بارها پیش از این گفته ام، «هلاخا» از ریشه «رفتن» می آید. به جای آن که ما را به سوی آینده ببرد، هلاخای خاخامی ما را به سوی عهد عتیق پرتاب می کند.

در واقع، کاری که ما می بایست بکنیم چیزی نیست به جز نگاهی به استر واقعی، تا ببینیم که در چارچوب مدرنیته و واقعیات سیاسی، راهی به جلو برای هلاخا موجود است.

واقعیتی که اغلب از نظر می افتد این است که داستان پوریم، در هنگام پوریم اتفاق نیفتاد، بلکه در عید پسح روی داد. و اکنون ما در سیزدهمین روز از ماه نیسان هستیم، یک روز پیش از شب عید پسح، که هامان، فرمان نابودی یهودیان سرزمین های پارس را مُهر کرد. اینجاست که به جای اجرای مراسم معمول عید پسح ، مردخای و استر جشن محبوب کتاب مقدس را واژگون کردند. استر روزه سه روزه‌ی خود را آغاز کرد و مردخای پیچیده در خرقه و خاکستر، لباس عزای یهودیان، به خیابان ها به راه افتاد تا از نیت شوم هامان جلوگیری کند.

عید پسح، عیدی که در آن مشیت الهی و رهایی انسان را جشن می گیریم، بدل به روزی شد که مردخای و استر، اسارت و غیبت عدالت الهی را فریاد کردند. اینجا، طومارنوشته ها بر نکته ای حساس در فرگشت هلاخاه انگشت می گذارند:‌ هنگامی که زندگی و آزادی یهودیان به خطر می افتد، پاسخ شایسته یهودیان، متوقف کردن آن است، به هر قیمتی. و این بدان معنا نیست که پاسخ شایسته، نمی تواند یا نمی بایست از درون خود هلاخاه نشآت نگیرد. روزه گرفتن، خرقه و خاکستر به تن کشیدن، هر دو از مراسم معمول یهودیان است که از سوی مردخای و استر بکار گرفته شد تا عدالت سیاسی را به آشوب جهان بازگردانند. در آن روز، که ما در آن جلسه ویژه نشسته بودیم، و همان روزه ای را گرفته بودیم که مقرر شده بود تا مردم یهودی را از استیصال آزاد کند، به این فکر می کردم که در این مورد خاص نیز، نیاز به همان ندای آسمانی برای تغییر وجود دارد.

مایلم همراهان خود در این مسیر را، از تمام طیف مذهبی، دعوت کنم تا دلها و اذهان خود را بگشایند و به بپیوندند. توافقنامه های پیش از ازدواج، فسخ ماسبق، طرد، همه راهکارهای هلاخایی اند و در تاریخ یهود کاربرد موثر داشته اند، و دست کم می بایست در نهاد خاخامی نیز تاثیری اندک بگذارند. بنا به گفته خاخام جرمی استرن، مدیر سازمان حل و فصل آگونات، مشکل آگونات (محرومیت زنان از طلاق) در ایالات متحده تا ده سال آینده، با در نظر گرفتن توافقنامه های پیش از ازدواج، از میان خواهد رفت. زمانی که یهودیت اسرائيلی گروگان کسانی است که آنچه از قدیم الایام بوده را جایگزین آنچه کاربرد دارد کرده اند، هلاخاه بدل به بتی می شود که می بایست هزاران خانوار به پای لجاجت اش قربانی شوند.

از زمانی که در کنست حضور دارم، کوشیده ام با طرح چند لایحه، هلاخاه را به آنچه که زمانی بود، یعنی سمبل پیشرفت و عملگرایی برگردانم. در ۲۰۱۳، لایحه ای را تنظیم کردم که طبق آن می بایست در میان یازده عضو کمیته انتصاب دیوان عدالت خاخامی، چهار کرسی به زنان اختصاص یابد، به این امید که زنان، که اعضای میانه‌روتر به شمار می آیند، قضات میانه‌روتر و حساس تر و موثرتری باشند. در چند ماه گذشته، لایحه ای را به تصویب رساندم که به سرگردانی زوج ها میان محاکم خاخامی و دادگاه های مدنی خاتمه می دهد، و مانع شوهرانی شود که زن های خود را به چنگ محکمه های خاخامی می اندازند تا با سوء استفاده از هلاخا از پرداخت حقوق همسری ایشان شانه خالی کنند.

پوریم امسال، وقتی به مردخای و استر، دو تا از هوشمندترین سیاستمداران قوم یهود، فکر می کردم تا الهامبخش من باشند، به این فکر افتادم که معضل و کارکرد آگوناه، نیاز به ابتکار بیشتر، همکاری بیشتر، و پشتکار بیشتر از سوی همه کسانی که درگیر این شرایط اند، دارد. قابل قبول نیست که دولت یهود در مقابل چنین شرایطی، ناکارآمد به نظر بیاید و در تشخیص و گرامیداشت ارزش های یهودی از جامعه جهانی جدا بماند. در ماه آینده، که آموزه های استر را با خود به عید پسح می بریم، به یاد داشته باشیم که همه قوم یهود، در سال جاری، وقتی به «سدر»، قصه رهایی قوم اسرائیل از بردگی گوش فرا می دهند «رها» نیستند.