بهترین روز برای قرارداد روز اعلام شدن آن در 14 جولای بود. از آن پس، کاستی های آن و طرفداری رییس جمهور، به نارضایتی های بسیاری دامن زده اند.

در 14 جولای، روزی که کشورهای 5+1 اعلام کردند درباره متوقف کردن برنامه هسته ای ایران به توافق رسیده اند، در واقع بهترین روز این توافق بود. در ماهی که گذشت، مخالفان شاهد بالا رفتن شانس خود برای به زمین زدن توافق در کنگره بودند. در این مقاله ده نکته درباره مبارزه بین رییس جمهور باراک اوباما، رهبری کننده و تبلیغ کننده ایده “بهترین و تنها توافق ممکن” و بنیامین نتانیاهو، مخالف اصلی با ایده “یک اشتباه تاریخی” بودن این توافق بیان می شود.

1. کاستی های توافق: نکته ای که بیش از هر چیز دیگری به مخالفان توافق کمک می کند قسمت هایی از خود توافق است. پس از آنکه قانون گذاران آمریکایی با متن توافق روبرو شدند، برخی اعتراض کرده اند که این توافق ایران را به یک قدرت هسته ای بدل خواهد کرد؛ که بازرسی نیروگاه های مشکوک قابل اطمینان نیست؛ که به ایران اجازه داده شده است تحقیقات و توسعه خود را دنبال کرده و به سرعت به بمب دست یابد؛ که برداشته شدن تحریم ها بی موقع بوده و درصورت برداشته شدن قابل برگشت نیست؛ و اینکه این توافق به ایران میلیون ها دلار خواهد رساند که بدون شک برای بی ثباتی بیشتر در منطقه و کمک به تروریسم استفاده خواهد شد.

وزیر انرژی ارنست مونیز خود نیز به این نکته آخر در وب کستی با یهودیان آمریکا که به منظور پاسخ به نگرانی های آن ها برگزار شده بود اعتراف کرد: “ما نگران افزایش احتمالی حمایت آنان از تروریسم، و افزایش بی ثباتی در منطقه هستیم. و طبیعتأ، تروریسم حزب الله یکی از این مثال هاست.”

2. توافق بهتری وجود ندارد؟ بطرز بسیاری عجیبی، سخنان خود رییس جمهور اوباما به انتقادات مخالفانش کمک می کنند. اوباما در توصیف مزیت های این توافق سنگ تمام گذاشته است، ولی اصرار وی به این که این توافق بهترین توافق ممکن نیست، بلکه تنها توافق ممکن در وضعیت نبودن هیچ گزینه دیگری ست، شک بسیاری از مخالفان را افزایش داده است. آیا در صورت اصرار بیشتر مذاکره کننده به بوجود آوردن سیستم بازرسی شدیدتر ایران واقعأ میز مذاکره را ترک می کرد؟ اگر به ایران اجازه تحقیق بر روی سانتریفیوژ ها داده نمی شد از مذاکره سر باز میزد؟ رییس جمهور باور دارد که ایران این کار را می کرد، ولی باور خود را چندان قانع کننده بیان نمی کند.

3. آیا نباید انتقاد کرد؟ هیچ کس، حتی شدیدترین مخالفان اوباما نیز تعهد وی به متوقف کردن برنامه هسته ای ایران و یا باور وی که این توافق بهترین راه آن است را زیر سوال نمی برد. این مخالفان متوجه هستند که او به طور کامل و 100% باور دارد که امکان ندارد شخصی به توافق و شرایط پیرامون آن توجه کند و از آن حمایت نکند. تأثیر این باور عمیق اوباما که حقایق این توافق باید هرکسی را متقاعد کند، تنها باعث شده که تمامی مخالفان توافق را به عنوان افرادی کم توجه و یا حتی بد طینت مشاهده کند. و این موضع غیر دقیق، به حاشیه برنده و به طور بالقوه خطرناک است. با اینکه اوباما از درک این نکته سر باز می زند، ولی مشخص است که انتقاداتی دقیق، بر پایه حقایق، و بدون غرض ورزی نسبت به توافق وجود دارند. و سخنان تکراری رییس جمهور که تمامی منتقدان توافق یا جنگ طلب هستند و یا لابی گر به هیچ وجه قابل قبول نیست.

4. اجماع فعلی: با وجود اینکه اجماع فعلی رد شدن توافق توسط هر دو حزب است، این مساله نیز وجود دارد که شاید در صورت استفاده رییس جمهور از حق وتو، دو سوم کافی برای رد کردن این وتو رأی ندهند. شاید شانس مخالفان برای به زمین زدن توافق در این ماه بیشتر شده باشد، ولی هنوز هم کافی نیست.

5. لحظه ای پراهمیت: در بحبوحه مبارزه برای از بین بردن توافق، لحظه تصمیم چاک شومر سناتور نیویورک برای مخالفت با توافق لحظه ای بسیار پراهمیت بود. اگر شومر، که وزنه سیاسی قابل توجهی به حساب می آید، از توافق حمایت می کرد، کمپین از بین بردن آن در همانجا متوقف می شد.

تصمیم نماینده اقلیت کنگره استنی هویر نیز پر اهمیت خواهد بود. هویر که رهبر اکثریت قبلی نیز بوده است، هفته پیش با همراه داشتن گروهی متشکل از بیش از 20 قانون گذار دموکرات به اسرائیل سفر کرد. چند روز بعد نیز یک هیأت جمهوری خواه این سفر را در پیش گرفت. هر دو گروه با نتانیاهو ملاقات کردند. شایعاتی وجود دارد که دموکرات ها تحت فشار شدیدی قرار گرفتند که به این سفر نروند، چرا که مشخص بود که نتانیاهو و دیگر مسئولان دولت اسرائیل انتقادهای خوب به توافق را به آن ها گوشزد می کردند. در آخر، این حربه فشار شکست خورد.

6. به چالش کشیدن مستقیم رییس جمهور: مخالفان توافق بیان کرده اند که چیزی نزدیک به 20 سناتور تأثیرگذار و تقریبأ چهار برابر این تعداد از اعضای مجلس نمایندگان — قانون گذارانی که رد یا قبول شدن توافق را مشخص می کنند — تا بدینجا درباره رأی خود ساکت بوده اند. مخالفان اذعان می کنند که مستقیمأ به چالش کشیدن رییس جمهور برای به دست آوردن حمایت این قانون گذاران چندان دلچسب نیست.

مخالفان یهودی توافق توسط اظهارات اخیر رییس جمهور سردرگم شده اند: “بسیاری از افرادی که موافق جنگ با عراق بودند در حال حاضر با توافق ایران مخالفت می کنند.” بنظر نمی آید که منظور رییس جمهور جورج دبلیو بوش، دیک چنی، و یا محافظه کاران باشد. جو بایدن، جان کری، هیلاری کلینتون و چاک هِیگل همه از جنگ حمایت کردند، ولی طبیعتأ آن ها نیز منظور رییس جمهور نیستند. پس شاید، نتانیاهو مورد نظر وی است؟ یا AIPAC؟ (که در واقع در زمان جنگ با عراق هیچ موضع رسمی ای اتخاذ نکرد). حقیقتأ که عجیب، و مقداری هم زننده است.

رییس جمهور در ملاقات های بلند خود با رهبران یهودی آمریکایی در سه شنبه پیش، به آن ها هشدار داد که موضع گرفتن در برابر وی چیزی بجز کوته فکری نیست، و این تخاصم در طولانی مدت باعث آسیب رساندن به رابطه ایالات متحده و اسرائیل می شود. به نظر می رسد که رییس جمهور باور ندارد خود او ممکن است باعث این آسیب باشد. نزاع موجود باعث نشان داده شدن موضوع امنیت اسرائیل بیش از هر زمان دیگری به صورت موضوعی افراطی شده است. و تمامی این نکات نشان می دهند که مخالفان توافق همانند AIPAC، اگر باور داشتند که راهی به پیش نیست، تلاشی برای مخالفت نمی کردند.

7. در صورت رأی منفی کنگره اوباما چه می کند؟ این سوال اصلی مخالفانی است که تلاش می کنند با قانون گذاران ترسیده و نامطئن صحبت کنند. بنا به اظهارات رییس جمهور، تنها گزینه متفاوت جنگ است. اگر کنگره توافق را رد کند، آیا واقعأ اوباما به گزینه نظامی روی خواهد آورد؟ بنظر احمقانه، و غیرقابل تصور می آید. ولی البته، او همیشه تکرار می کند که ایران را باید متوقف کرد و تنها گزینه متفاوت جنگ است. و یا شاید کاملأ برعکس، او هرکاری که می تواند را انجام بدهد که تأثیر رأی منفی کنگره را بر روی توافقی که به زعم وی برای تمام دنیا بغیر از اسرائیل مناسب است کاهش دهد؟ آیا، برای مثال، ممکن است که وی به تصمیم کنگره اعتنا نکرده و تحریم های علیه ایران را اعمال نکند؟ همه این احتمالات بنظر نامشخص می آیند.

8. پیام مخالفان به قانونگذاران: پیام مخالفان به قانونگذاران این است که سوال اینکه پس از رد کردن توافق چه چیزی پیش میاد بسیار مبهم است. آیا ایران به میز مذاکره باز می گردد؟ یا به سرعت برنامه اتمی خود را راه اندازی خواهد کرد؟ 5+1 کوچک شده به 4+1 چه خواهند کرد؟ پس بله، در صورت رد شدن توافق، ابهام و مقدار بسیاری عدم ثبات طبیعی خواهند بود.

مخالفان بیان می کنند که چنین عدم ثباتی نسبت به عدم ثبات مطمئن در صورت تصویب شدن توافق غیرقابل مقایسه است: ایران می تواند در یک زمان توافق را به هم زده و به سوی بمب برود، و یا به توافق احترام بگذارد چرا که می داند بعنوان یک قدرت اتمی می تواند تا تمام شدن زمان مهلت ها صبر کرده و سپس به سوی بمب برود. در این صورت دیگر کشورهای منطقه نیز بدون شک بدنبال بدست آوردن بمب خواهند بود. یک ایران تقویت شده بدون شک برنامه مورد نظر خود را در منطقه و فراتر از آن دنبال خواهد کرد و اسرائیل خاطرنشان کرده است که ایران هسته ای را تحمل نخواهد کرد.

بر این اساس، جلوگیری از توافق به زعم مخالفان به عدم ثباتی مقطعی و سپس به راه حلی بهتر برای سرنگونی ایران خواهد انجامید. آن ها باید رأی مخالف داده و دولت را مجبور به بازگشتن به میز مذاکره و بدست آوردن توافقی بهتر کنند. و اگر رییس جمهور بگوید که این کار شدنی نیست، که ایران مخالفت خواهد کرد، که 5+1 از هم خواهد پاشید، باید به او گفته شود که “باید تلاش کرد.” چرا که به زعم مخالفان تصویب شدن این توافق پر اشکال، که این رژیم خطرناک را تقویت کرده و راهش به سوی بمب اتمی را هموار می کند، تضمین کننده نابودی در منطقه بوده و متحدان آمریکا را در وضعیتی بغرنج قرار خواهد داد.

9. ترس های خود اوباما: برخی از آنان که در ملاقات رهبران یهودی ایالات متحده با رییس جمهور در سه شنبه پیش حضور داشتند ادعا می کنند که صحبت های رییس جمهور تا حد زیادی به استدلال های مخالفان نزدیک بود. از اون پرسیده شده بود که نگرانی اصلی اش در این باره چیست، و رییس جمهور پاسخ داده بود که چندان نگرانی ای برای 10 سال اول توافق احساس نمی کرد، ولی انتظار داشت که ایرانی ها نزدیک به پایان این دوره 10 ساله پیشرفته ترین سانتریفیوژ های خود را آماده کرده باشند. (همچنین، اوباما در اظهاراتی جالب، که کاخ سفید تلاش بسیاری برای متفاوت جلوه دادن معنای آن ها کرد، به NPR گفته بود که تقریبأ پس از 13 سال دیگر چیزی جلوی برنامه هسته ای ایران را نمی گیرد، و به همین دلیل نگرانی او با گذشت زمان افزایش می یابد.) او در برابر رهبران یهودی آمریکایی اعتراف کرد که این توافق واقعأ تمامی مشکلات مربوط به مسأله هسته ای ایران را حل نمی کند، ولی از این موضوع راضی است که تحت این توافق آمریکا از هیچ یک از گزینه های اولش دست نکشیده است؛ که شامل حمله نظامی بالقوه نیز می شود. ولی این تصمیمات برای رییس جمهور بعدی خواهند بود.

می توان به طوری خاص تمام این نکات را تفسیر کرد: انتخاب بین تهاجم نظامی در همین زمان، و تهاجم نظامی در آینده نزدیک است، و اوباما گزینه دوم را انتخاب کرده.

10. نقش نتانیاهو: با این وجود که نتانیاهو رهبری خط مقدم مبارزه با توافق را بر عهده گرفته است – که شامل تاکتیک بسیار تفرقه ساز استفاده شده در سخنرانی مارس وی در کنگره نیز می شود – ولی هفته های پیش رو که در آن کنگره تصمیم خود را می گیرد دیگر درباره نتانیاهو نیست. او استدلال های خود را به قدرت تمام بیان کرده، حال زمان نقش آفرینی قانون گذاران است.

ولی عواقب تخاصم بین اوباما و نتانیاهو بلند مدت و سنگین خواهند بود. رابطه بین این دو بسیار تاریک شده و هیچ یک در ترمیم آن موفق نبوه اند. تقریبأ دیگر هیچ یک نیز به دیگری گوش نمی دهد.

11. تعریف رییس جمهور از امنیت اسرائیل: منتقدان اوباما در اسرائیل و جامعه یهودی آمریکا، اوباما را، نه صرفأ به دلیل مسأله ایران، به عنوان رییس جمهوری شدیدأ پر اشکال (در مؤدبانه ترین حالت
ممکن) می دانند.

اوباما می تواند ادعا کند که در تمام مسائل مربوط به امنیت اسرائیل همراهش بوده است. گنبد آهنی، کمک به اسرائیل در هنگامی که سفارتش در قاهره در 2011 مورد حمله قرار گرفته بود، کمک های نظامی، به اشتراک گذاشتن اطلاعات، و بسیاری از مثال های دیگر.

ولی نکته ای که باعث انتقاد شدید یهودیان آمریکایی سرشناس از وی شده است این است که وی قادر به حمایت از اسرائیل به صورت آشکار و قدرتمند نیست. پس از مدتی صحبت درباره اینکه پیمان بین آمریکا و اسرائیل بسیاری قوی و نابود نشدنی است بی معنی بنظر می رسد، مخصوصأ هنگامی که آمریکا بصورت عمومی اسرائیل را خجالت زده کرده و به حاشیه براند. و این دقیقأ همان کاری بود که اوباما در سخنرانی خود در دانشگاه آمریکن انجام داد، و اسرائیل را تنها کشور در جهان خطاب کرد که از این توافق حمایت نمی کند.

رییس جمهور پیشین، جورج دبلیو بوش، در واقع در بسیاری از مسائل اساسی کمک کمتری به اسرائیل می کرد، ولی در سطح عمومی و سطحی که برای دشمنان ما قابل مشاهده است همیشه از اسرائیل حمایت می کرد. ولی در حال حاضر، به حاشیه راندن اسرائیل در انظار عمومی آنتی تز حمایت از اسرائیل است.

رییس جمهور خود مشخصأ این مسأله را درک نمی کند. او از همان آغاز آماده بود که بین ایالات متحده و اسرائیل فاصله ایجاد کند، و در عین حال نیز از ناکامی در همکاری تأثیرگذار و توسعه دهنده با اسرائیل در مسائل کلیدی خشمگین بود. فاکتور اصلی در این مسأله اعتماد است. اسرائیل به اوباما اعتماد کامل ندارد.

12. روزهای سرنوشت ساز: هنوز مشخص نیست که کنگره در چه تاریخی توافق ایران را به رأی گیری می گذارد. متن توافق به صورت رسمی در 19 جولای به کنگره تقدیم شد، و با این اساس مهلت شصت روزه بررسی قانون گذاران در 17 سپتامبر به اتمام می رسد. قانون گذاران می توانند تصمیم بگیرند که پیش از به پایان رسیدن این 60 روز تصمیم خود را اعلام کنند. در آخر، بنظر می آید که سرنوشت توافق با ایران در طول 10 روز توبه یهودیان، یعنی بین سال جدید و یوم کیپور، روز کفاره، مشخص خواهد شد.