سپاه قدس بعد از سلیمانی به کدام سو خواهد رفت؟

1. یک کارشناس نظامی در ایران می گوید: حذف پاسدار قاسم سلیمانی در واحد برون مرزی سپاه پاسداران (موسوم به نیروی قدس)، قدرت عمل و جنبه عملگرایی و پراگماتیسم این تشکیلات تروریستی را در عملیات های برون مرزی تحت تاثیر قرار خواهد داد.

اکنون سوال این است که حسین قاآنی، جانشین سلیمانی در سپاه قدس چه برنامه ای برای اقدامات بعدی تروریستی در منطقه خاورمیانه خواهد داشت؟ آیا اوضاع منطقه رادیکال تر خواهد شد یا از قدرت گروههای افراطی کاسته خواهد شد؟

با نگاهی گذرا به کارنامه فعالیت سپاه قدس درمی یابیم که محور تروریستی در زمان حیات و فعالیت سلیمانی، شامل عراق، سوریه و بخش هایی از یمن بود که رژیم ایران نام آن را «محور مقاومت» گذاشته است. شیوه کار سلیمانی اینگونه بود که با چمدان های پر پول به سراغ سران طوایف و گروههای ذینفوذ در کشورهایی می رفت که از خلاء امنیتی رنج می بردند و با تطمیع آنها مبادرت به نهادسازی و آموزش آنها می کرد.

نتیجه مداخلات وی در این بخش ها، گسترش آشوب، فقر، ناامنی، قحطی و چند پاره شدن کشورها و فرار مردم از بخش های مختلف بود که تبعات جبران ناپذیری را به همراه داشته است. (نمونه آن، نقش مهم وی در آغاز سرکوب اعتراضات مردم سوریه از سال 2011، یعنی خیلی قبل تر از ظهور گروههای تروریستیِ سنی، از جمله داعش و النصره بود.)

2. اکنون و با حذف قاسم سلیمانی، قاآنی میراث دار او شده و کارهای سخت و دشواری را پیش رو دارد.

تحلیلگر نظامی در تهران که نمی خواهد نامش برده شود می گوید: قاآنی چهره عملگرا و پراگماتیسمی نیست و توانایی چندانی برای نهادسازی نظامی در خاورمیانه را ندارد.

قاآنی در نخستین مواجهه با پرسشها در خصوص چگونگی گرفتن انتقام مرگ سلیمانی و در پاسخ به سوال یک خبرنگار در تلویزیون ایران گفته بود: «خدا انتقام او را خواهد گرفت!»

به نظر می رسد این واکنش به لحاظ شخصیت شناسی نشان می دهد او بیشتر از آنکه فردی عملگرا باشد شخصی است که به تقدیر و مظلوم نمایی باور دارد و معتقد است دست انتقام الهی به خونخواهی مرگ به اصطلاح مظلومانه سلیمانی بکار خواهد افتاد.

قاآنی را چهره ای فعال در عرصه تامین لجستیک گروههای مبارز فلسطینی و حزب الله در زمان سلیمانی می نامند و سران سپاه این موضوع را همزمان با انتصاب وی به جای قاسم سلیمانی هم مطرح کردند. با این حال اطلاعات کمی از مواضع او تا قبل از مرگ سلیمانی در دسترس است و همین امر هرگونه پیشداوری نسبت به آینده فعالیت تشکیلات گروه تروریستی سپاه قدس را در هاله ای از ابهام قرار داده است.

یک تفاوت بارزی که میان قاآنی و سلیمانی وجود دارد این است که قاآنی به مراتب کمتر از سلیمانی در میان سران حکومت ایران شناخته شده است. سلیمانی در واقع وزیر مختار تام الاختیار خامنه ای در خاورمیانه بود که به قول رهبر رژیم ایران اجازه داشت «آتش به اختیار» هرگونه که صلاح می داند عمل کند. اما در مورد قاآنی این امر صادق نیست. او بیشتر چهره ای نظامی است که سعی می کند در قالب یک «فرمانده دور از میدان» عمل کند زیرا وجاهت نظامی او ایجاب می کند که در قالب سلسله مراتبی هدایت نیروها را بر عهده داشته باشد تا اینکه خودش راسا وارد عمل شود.

بنا به اظهار همان کارشناس نظامی در تهران، احتمالا وقتی آب ها از آسیاب بیفتند و فضای ماتم زده ناشی از مرگ سلیمانی فروکش کند، سپاه قدس هم شروع به فعالیت جدی خواهد کرد اما نه به شکل دوران سلیمانی.

گرچه این کارشناس منظور خود را به صورت کامل شرح نداد اما به نظر می رسد فعالیت سپاه قدس برعکس دوران سلیمانی که وی در مرکز اقدامات و برنامه های این تشکیلات تروریستی بود حالت پارتیزانی پیدا خواهد کرد و ماموران مخفی با ماموریت های مشخص شده وارد میدان خواهند شد، زیرا قاآنی پراگماتیسم نیست و مجبور است بواسطه افراد زبده که مستقیما زیر نظر وی خواهند بود کارها را به پیش ببرد.

این امر با توجه به اینکه آمریکا قاآنی را هم تهدید به حذف فیزیکی در صورت تکرار رفتار سلیمانی کرده عقلانی تر به نظر می رسد چرا که با توجه به رخنه های امنیتی در ساختار سپاه قدس که هنوز هم نتوانسته معمای لورفتن سفر سلیمانی از دمشق به بغداد را حل کند، این تشکیلات تروریستی ترجیح می دهد همچون بازی شطرنج این بار نه مهره وزیر بلکه سربازان کارآزموده را روانه ماموریت ها کند.

از سوی دیگر به نظر می رسد برنامه کوتاه مدت سپاه تروریستی قدس بر تحقق هدف «خروج آمریکا از عراق» متمرکز باشد که خود او نیز در اظهاراتی که اخیرا داشت به این موضوع اشاره کرد.

یک جنبه دیگر از رفتار قاآنی، مخفی کاری بیش از حد اقدامات و تاکتیک های نظامی است که به شکل سلسله مراتب نظامی ظهور و بروز خواهد یافت. سفر مخفیانه او به افغانستان با نام و عنوانی دیگر که جنجال های زیادی را هم ایجاد کرد تمایل او به مخفی کاری را بیشتر عیان می سازد.

بنا بر این به نظر می رسد قاآنی تشکیلات سپاه قدس را نهادی با کارکرد امنیتی می داند که باید مخفی کاری و حفظ مهره های اصلی در راس کارهایش باشد، به همین دلیل برخلاف دوره سلیمانی که سپاه قدس مستقیم زیر رهبر جمهوری اسلامی بود، به نظر می رسد در دوره قاآنی، این تشکیلات بیشتر به عنوان نهادی زیر نظر مستقیم سپاه فعالیت خواهد کرد که دامنه تهدیدات لفظی و رجزخوانی های آن بیشتر از هرگونه اقدام دیگر به چشم خواهد آمد.

عن الكاتب
نویسنده، پژوهشگر و روزنامه نگار مقیم لندن
تعليقات