چالش اجرای عدالت، اسم به اسم
طبق قانون جدیدی در لهستان که در سپتامبر اجرایی شد، بازماندگان هولوکاست و وارثان ایشان که در دههای گذشته، در دوران کمونیسم و قطعنامهی ۱۹۴۵ ورشو، موفق به بازپسگیری اموال خود نشدهاند، میبایست طی شش ماه از اعلان اطلاعات مربوط به املاک ایشان در روزنامهای در لهستان، اعلام حضور کنند. اگر طی این مدت اقدام نکنند، شهرداری ورشو برای همیشه مالک این املاک و اموال خواهد شد.
در پاسخ به این قانون، سازمان استرداد جهانی یهودیان پایگاه اطلاعاتی ویژهای تنظیم کرده است تا با تمام این افراد تماس ایجاد کند.
در این پایگاه اطلاعاتی نام خیابانها همراه با تصاویری از جهان پربار و پر رونق یهودیان آن زمان، که اندکی تعدیل شدهاند تا بیننده را با یادآوری فاجعهای که در پی آن آمد نیازارند، منتشر شدهاست. اسامی تمامی کسانی که در این شهر پر جمعیت و پرمشغله زندگی و کار کردهاند. جهانی که امروزه تنها در عکسهای قدیمی و خاطرات رنگورو رفته زنده است، و در این پایگاه اطلاعاتی.
کتابچهی راهنمای صاحبان خانهها در ۱۹۳۹/۱۹۴۰ ورشو، همانگونه که از اسماش پیداست، شاید آخرین فصل از مستندسازی جامعهای با ساختار منظم، بر لبهی پرتگاه باشد. دیگر کتابچههای راهنما از آن دوران، تصاویری از عکسهای فوری ورشو قبل از جنگ دارند، و فهرست املاک، وکلا، دندانپزشکان، راهنمای تلفن، فهرست وامهای دریافتی مسکن و غیره. با وقوع جنگ، راهنمای خانههای شخصی در ۱۹۳۹/۱۹۴۰ هرگز منتشر نشد. سالها پس از آن، پیشنویس آن پیدا شد و با دقت بسیار به دست شجرهشناسان متعهد، به صورت دیجیتال منتشر شد.
این مجموعه نشانگر استحکام شهر و سرزندگی جامعه است. سی درصد مردم ورشو یهودی بودهاند. ورشو دومین کلانشهر با عظیمترین جمعیت یهودی در جهان است، و اولین شهر نیویورک بودهاست.
بسیاری از بازماندگانی که پس از هولوکاست به ورشو بازگشتند طبق قطعنامهی ۱۹۴۵ ورشو ادعانامههایی را امضا کردند. با این وجود، بسیاری از این دعاوی یا رد شدند و یا به نتیجه نرسیدند، و بسیاری از بازماندگان و خانوادههای ایشان، هفتاد سال پس از آن، نمیدانند که اکنون میتوانند دوباره دعاوی خود را پیگیری کنند.
در ژوئن ۲۰۱۶، فهرستی از ۲۶۱۳ آدرس ملک در خیابان با دعاوی فعال طبق قطعنامهی ۱۹۴۵، از سوی شهرداری ورشو ارائه شد. اما آنها نام مدعیان و یا صاحبان این اموال را منتشر نکردند، تنها آدرس ملک در خیابان را منتشر نمودند.
این پایگاه اطلاعاتی به همت تحقیقات دقیق و موشکافانه، وارد کردن اطلاعات به صورت دستی و فناوری مدرن تهیه شده است، و نیز سماجتی مصمم که حاضر نشد بپذیرد یک تاریخ غیب شود و از یاد برود.
این پایگاه اطلاعاتی، جامعهی پریشان و آسیبدیدهی یهودی را بازسازی نخواهد کرد. اما امکان آن را ایجاد میکند که به جهانی که زمانی موجود بوده و فراموش شده، نگاهی انداخته شود، فرصتی پرارزش به دست میدهد تا خانوادههای کسانی که از دسترفتهاند با تاریخی که گذشته است، پیوندی دوباره بیابند. و آنچه را که از ایشان گرفته شده، بازپس بگیرند.
نگاهی از بالا تا پایین فهرست، به آدم امکان میبدهد خود را در آن خیابانها تصور کند که از میان ورشو یهودی و خیابانهای شلوغ آن میگذرد. از ساختمانهای پیش از جنگ، در ورشو کنونی، چیز زیادی به جای نماندهاست – بیشتر بناها در جنگ ویران شدهاند. اما بیشتر خیابانها به همان شکل سابقاند و بناهای تازه کم و بیش در همان نقطههایی ساختهشدهاند که نسل پیش، زندگی خود را بنا کردهبود.
خیابان نالواکی، مرکز محلهی یهودیان در ورشو بود. زلکو گلدبرگ، که بنا به پایگاه اطلاعاتی، صاحب خانهی پلاک ۴۰ خیابان نالواکی بود، درست بغل کنیسهی پلاک ۴۱ کیست؟ شغلاش چه بوده؟ خانوادهاش که بودهاند، و آیا خود او و یا هیچیک از افراد خانوادهاش از هولوکاست جان به در بردهاند؟
برای برخی، این شاید فرصتی باشد تا ملک پربهایی را دوباره به دست بیاورند، و برای برخی دیگر، فرصتی باشد تا تلاش عمومی را از سر بگیرند و اموال خود را که در زمان نازیها و کمونیستها از ایشان مصادره شد، به طور کامل از دولت لهستان بازپس بگیرند.
همچنین، یک یادآوری پرشور به این واقعیت است که یهودیانی که در خیابان نلواکی زیستهاند، واقعیت داشتهاند و خانوادههاشان واقعیت داشتهاند، و خانهها و مشاغل ایشان واقعیت داشتهاست. و این که چالش در راه عدالت تاریخی همچنان به ثمر نرسیدهاست.
پایگاه اطلاعاتی سازمان استرداد یهودیان جهان در آدرس زیر قابل مشاهده است
www.wjro.org.il